Nga Enola Ndreu, psikologe këshillimi
Blerjet emocionale janë akti i bërjes së blerjeve të nxitura nga ndjenjat – të tilla si trishtimi, stresi, mërzia ose eksitimi – në vend të domosdoshmërisë. Ai siguron një “nxitim” të përkohshëm të dopaminës ose një ndjenjë kontrolli, që shpesh çon në blerje impulsive dhe faj të mëvonshëm. Shkaktarët e zakonshëm përfshijnë stresin, presionin shoqëror dhe taktikat e shitjes.
Baza psikologjike: Blerjet aktivizojnë sistemin e shpërblimit të trurit, duke çliruar neurotransmetues si dopamina, e cila krijon ndjenja kënaqësie, eksitimi dhe rehatie momentale.
Motivimet: Individët shpesh blejnë për të lehtësuar emocionet negative (trishtimin, ankthin) ose për të festuar ato pozitive, duke kërkuar një ndjenjë kontrolli mbi jetën e tyre.
Sjellja kompulsive: Kur blerjet emocionale bëhen një zakon për t’i shpëtuar realitetit, ato mund të shndërrohen në shpenzime kompulsive, ku dëshira për të ndjerë “nxitim” tejkalon logjikën e shëndoshë financiare.
Ndikimi i marketingut: Mjediset online, në dyqan dhe në mediat sociale janë të dizajnuara për të shkaktuar blerje impulsive përmes urgjencës (“orët e fundit”, “stoku i kufizuar”) dhe faktorëve atmosferikë si muzika ose ndriçimi.
Si të Menaxhoni Blerjet Emocionale
1. Identifikoni Shkaktarët: Njihni emocionet (mërzinë, stresin) që çojnë në shpenzime.
2. Pritni dhe Reflektoni: Zbatoni një periudhë “qetësimi”, siç është pritja 48 orë ose 30 ditë para se të bëni blerje jo-thelbësore për të kontrolluar nëse dëshira vazhdon.
3. Gjeni Alternativa: Zëvendësoni blerjet me zakone më të shëndetshme si mbajtja e një ditari, ushtrimet, leximi ose bisedat me miqtë për të menaxhuar emocionet.
4. Vendosni Kufij: Vendosni një buxhet të rreptë dhe shmangni blerjet kur ndiheni të prekshëm emocionalisht.
5. Gjej mënyra të tjera për të menaxhuar emocionet: shëtitje, bisedë me dikë të afërt, meditimi apo shkrimi i ndjenjave në një ditar emocional
Cili është problemi? Shopping-u emocional nuk është luks por një mënyrë për të përballuar ndjenja të vështira. Problemi shfaqet kur kjo bëhet zakon duke mos na lejuar të përballemi me shkakun e vërtetë të emocioneve tona.
Ndalo një moment dhe pyet veten: “Po blej sepse kam nevojë apo sepse dua të mbush një boshllëk?”
Kujto: një blerje e re mund të të japë kënaqësi të përkohshme, por vetëm përballja me emocionet sjell lehtësim afatgjatë.
