Përgatiti: Elemshahe Palushi, psikologe

 

Kur fëmijët e rritur largohen nga prindërit

Në pamje të parë, largimi i fëmijëve nga prindërit duket si një veprim i papritur dhe i pashpjegueshëm. Megjithatë, nga këndvështrimi psikologjik, ndërprerja e marrëdhënies me prindërit nuk ndodh papritur, por është rezultat i një historie të gjatë emocionesh negative të përbëra nga keqkuptime të akumuluara, kufij të shkelur vazhdimisht, trauma të pazgjidhura dhe nevoja emocionale që nuk plotësohen kurrë vërtet. Kjo marrëdhënie zbehet gradualisht nga përvojat e përsëritura që lënë gjurmë në botën e brendshme të fëmijës.

Në këtë artikull, do të shqyrtojmë shkaqet psikologjike të largimit, duke analizuar dinamikat themelore që i çojnë fëmijët e rritur të ndërpresin kontaktin, rolin qendror që luajnë konfliktet midis prindërve dhe fëmijëve të rritur, si dhe perspektivat e psikologjisë dhe psikiatrisë mbi këtë temë. Qëllimi është të ofrojmë një perspektivë empatike, gjithëpërfshirëse dhe jo-gjykuese, në një shoqëri ku familja është ende e idealizuar dhe stigma sociale për ata që e shkelin këtë ideal është jashtëzakonisht e rëndë.

Ftohja familjare : (e njohur në anglisht si “family estrangement” dhe që përfshin të ashtuquajturit fëmijë të rritur të ftohur) është procesi me anë të të cilit veçanërisht fëmijët e rritur dhe prindërit bëhen praktikisht të huaj për njëri-tjetrin. Kjo gjendje mund të manifestohet në mënyrë drastike, me ndërprerjen e plotë të çdo komunikimi (e ashtuquajtura “pa kontakt”), ose më hollësisht, përmes shkëputjes emocionale dhe komunikimit të reduktuar në minimum, të ftohtë dhe formal.

Të dhënat tregojnë se është një epidemi e heshtur që po rritet vazhdimisht në shoqëritë perëndimore. Studimet ndërkombëtare, të tilla si ato të kryera nga studiuesit në Universitetin Cornell, vlerësojnë se mbi ¼ e të rriturve përjetojnë një formë të prishjes së familjes gjatë jetës së tyre.

Në Europë, rreth 15% e njerëzve raportojnë se i shohin prindërit e tyre më pak se një herë në muaj, dhe një pjesë e konsiderueshme i ndërpresin plotësisht lidhjet.

Vendimi për t’u ndarë përgjithmonë nuk merret lehtë. Literatura shkencore dhe praktika klinike identifikojnë kombinimin e disa faktorëve që e bëjnë marrëdhënien toksike ose të rrezikshme për mirëqenien e individit dhe që e nxisin këtë vendim.

Prindërim i ftohtë, narcizëm dhe mungesë empatie

Të rritesh me prindër që nuk janë të disponueshëm emocionalisht, nuk janë të dashur ose janë shumë kritikë lë plagë të thella. Shumë fëmijë të rritur raportojnë se janë të dashur vetëm me kusht që të përmbushin pritshmëritë e larta të prindërve të tyre, duke u ndjerë të padukshëm në nevojat e tyre të vërteta. Në raste më komplekse, dinamikat e lidhura me narcizmin prindëror e bëjnë babanë ose nënën ta shohin fëmijën jo si individ, por si një zgjatim të egos së tyre. Këto pritshmëri, injorime, zhvlerësime të vazhdueshme, krahasimet shkatërruese dhe pamundësia e prindërve për të vënë në pikëpyetje veten ose për të kërkuar falje, krijojnë pasiguri dhe një ambient gjykues për fëmijët dhe për rrjedhojë e shkatërrojnë marrëdhënien prind-fëmijë përfundimisht.

Kontrolli i tepruar

Një nga arsyet më të zakonshme për largimin është pamundësia e prindërve për të njohur dhe respektuar autonominë e fëmijës së tyre si i rritur. Kur prindërit vazhdojnë ta trajtojnë një të rritur si një fëmijë të paaftë për të marrë vendime, kjo krijon tension midis tyre.
Udhëzimi është i nevojshëm deri në momentin që nuk cenon autonominë e fëmijës, ose në të kundërt krijohet një gjendje emocionale mbytëse dhe pengon zhvillimin e autonomisë. Kur kontrolli është i tepruar, fëmijët zgjedhin largimin dhe rebelimin si formë apo hapësirë për të krijuar autonominë e tyre.

Trauma e pazgjidhur e fëmijërisë, abuzimi dhe neglizhenca

Një përqindje e lartë e largimeve i kanë rrënjët në trauma reale. Këto përfshijnë abuzimin fizik, dhunën psikologjike, abuzimin seksual ose neglizhencën emocionale të përjetuar gjatë fëmijërisë. Kur fëmija hyn në terapi dhe fillon përpunimi i traumës, kuptohet se mjedisi familjar ishte burimi i dëmit. Nëse prindërit refuzojnë të pranojnë përgjegjësinë e tyre, fëmija detyrohet të shkëpusë lidhjet në mënyrë që të mbijetojë psikologjikisht dhe të thyejë ciklin transgjeneracional të traumës.

Roli i psikiatrisë dhe çrregullimeve të shëndetit mendor

Shëndeti mendor luan një rol vendimtar në dinamikën e largimit. Psikiatria dhe psikologjia klinike vëzhgojnë se si prania e çrregullimeve mendore të patrajtuara te njëri ose të dy prindërit ose problemet e varësisë nga alkooli dhe substancat krijojnë një mjedis familjar kaotik dhe shpesh abuziv.Në raste të tjera mund të jetë fëmija i rritur që përballet me probleme psikiatrike që çojnë në izolim. Ndarja bëhet si një formë shpëtimi kur pengohet krijimi i një marrëdhënieje të sigurt ose nuk kërkohet trajtimi i përshtatshëm.

Konfliktet ideologjike

Zgjedhja e stilit të jetesës, identitetit gjinor, orientimit seksual, zgjedhjet fetare dhe politike të fëmijës mund të përplasen ashpër me pikëpamjet strikte dhe tradicionale të familjes së tyre të origjinës.

“Pa kontakt” si një formë ekstreme e vetëmbrojtjes emocionale

Zgjedhja e moskontaktit jo gjithmonë mund të përkufizohet si hakmarrje ose ndëshkim i shkaktuar ndaj prindërve, por si një akt i vetëmbrojtjes emocionale të guximshme dhe të dëshpëruar. Ata që zgjedhin të ndërpresin lidhjet shpesh përjetojnë një stuhi emocionesh kontradiktore. Nga njëra anë, ekziston një ndjenjë faji, e nxitur nga stigma shoqërore që imponon dogmën e dashurisë së pakushtëzuar filiale (ajo është ende nëna jote, gjaku i gjakut tënd). Nga ana tjetër, ata që bëjnë këtë zgjedhje përshkruajnë një ndjenjë progresive të lehtësimit: aftësinë për të rindërtuar më në fund vetëvlerësimin e tyre.

Si të përballoni konfliktet midis prindërve dhe fëmijëve të rritur:

Praktikoni empatinë dhe vlerësimin: Prindërit duhet të dëgjojnë, kuptojnë dhe vlerësojnë ndjenjat e fëmijës së tyre.

Marrja e përgjegjësisë: Reflektoni dhe kërkoni falje për gabimet e bëra që marrëdhënia të rindërtohet mbi një themel të sigurt.

Respektoni kufijtë e vendosur: Nëse fëmija juaj kërkon hapësirë ose vendos rregulla, respektojini ato.

Kërkoni mbështetje profesionale:

Është e rëndësishme të kërkoni ndihmën e një profesionisti të kualifikuar të kujdesit shëndetësor, siç është një terapist, psikolog ose psikiatër. Terapia individuale mund t’i ndihmojë fëmijët të përpunojnë traumat e fëmijërisë dhe prindërit të menaxhojnë situatën në të cilën ndodhen, si dhe të fitojnë aftësinë për të kuptuar dinamikën e marrëdhënieve jofunksionale.

Ndërprerja e marrëdhënieve me prindërit është shpesh si një formë reagimi, jo zgjedhjeje. Dashuria është thelbësore, por e pamjaftueshme. Ajo duhet të shoqërohet me kujdes, dëgjim, respekt dhe mbështetje emocionale. Në këtë mënyrë mund të ndërtohet një marrëdhënie prind-fëmijë e shëndoshë dhe që mbetet e qëndrueshme dhe e pacenuar.